Vì sao chúng ta cần người khác công nhận mình?

Có những lời khen ta nhớ rất lâu.

Cũng có những lần bị phớt lờ khiến ta suy nghĩ cả ngày.

Ta đăng một điều mình tự hào và vẫn vô thức kiểm tra xem có bao nhiêu người phản hồi. Ta làm tốt một việc nhưng niềm vui dường như chưa trọn vẹn cho đến khi một người khác nói: “Bạn làm tốt lắm.”

Tôi không cho rằng điều đó khiến con người trở nên yếu đuối hay phù phiếm.

Nhu cầu thuộc về và được người khác chấp nhận là một phần rất quen thuộc của đời sống con người. Các nhà tâm lý học từ lâu đã xem cảm giác thuộc về là một động lực quan trọng của hành vi.

Vấn đề, theo tôi, không nằm ở việc chúng ta cần sự công nhận.

Câu hỏi đáng quan tâm hơn là:

Điều gì xảy ra khi ta chỉ còn biết mình có giá trị thông qua sự công nhận ấy?

Được nhìn thấy là một nhu cầu rất con người

Hãy tưởng tượng bạn dành nhiều tháng làm một việc có ý nghĩa với mình nhưng không ai từng hỏi đến.

Hoặc bạn cố gắng chăm sóc một gia đình, hoàn thành một công việc khó, thay đổi một thói quen xấu hay vượt qua một giai đoạn rất nặng nề mà không ai biết.

Dù ta có độc lập đến đâu, một câu nói đơn giản như “Tôi thấy bạn đã cố gắng rất nhiều” đôi khi vẫn có sức nặng đặc biệt.

Tại sao?

Có lẽ bởi vì sự ghi nhận không chỉ là lời khen.

Nó nói với ta rằng:

“Tôi nhìn thấy bạn.”

“Điều bạn làm đã được nhận ra.”

“Bạn không hoàn toàn vô hình.”

Con người không sinh ra trong khoảng không. Chúng ta hình thành bản sắc giữa gia đình, bạn bè, cộng đồng và xã hội. Việc quan tâm đến ánh mắt của người khác vì thế không phải điều có thể đơn giản xóa bỏ bằng một khẩu hiệu kiểu “Đừng quan tâm người khác nghĩ gì”.

Thực tế, nếu hoàn toàn không quan tâm người khác nghĩ gì, chúng ta cũng có thể mất đi khả năng lắng nghe, điều chỉnh và sống cùng cộng đồng.

Vấn đề là sự cân bằng.

Khi chiếc gương bên ngoài trở thành chiếc gương duy nhất

Người khác có thể giúp ta nhìn thấy những phần của mình mà ta chưa nhận ra.

Một người thầy có thể nhìn thấy năng lực.

Một người bạn có thể chỉ ra một điểm mù.

Một lời phê bình có thể giúp ta sửa sai.

Một lời khen có thể củng cố niềm tin.

Những chiếc gương bên ngoài rất hữu ích.

Nhưng nếu chúng trở thành chiếc gương duy nhất, một vấn đề bắt đầu xuất hiện.

Ta không còn hỏi:

“Việc này có đúng với mình không?”

mà hỏi:

“Người khác sẽ nghĩ gì?”

Không còn hỏi:

“Mình có hài lòng với công việc này không?”

mà hỏi:

“Nó có khiến người khác ngưỡng mộ không?”

Không còn hỏi:

“Mối quan hệ này có tốt đẹp không?”

mà hỏi:

“Nó trông có hạnh phúc trong mắt mọi người không?”

Khi ấy, giá trị bản thân dễ bị đặt vào một thị trường mà ta không thể kiểm soát.

Và thị trường ấy thay đổi mỗi ngày.

Mạng xã hội làm chiếc gương trở nên lớn hơn

Mạng xã hội không tạo ra nhu cầu được công nhận. Nhu cầu ấy đã có từ rất lâu.

Nhưng các nền tảng hiện đại có thể biến phản hồi xã hội thành những tín hiệu nhìn thấy được: lượt thích, lượt xem, bình luận, người theo dõi, lượt chia sẻ.

Điều đó khiến một thứ vốn mơ hồ trở nên có thể đếm.

Cũng cần thận trọng khi nói về tác động của mạng xã hội. Không phải mọi người đều bị ảnh hưởng giống nhau, và bằng chứng về tác động tâm lý phụ thuộc vào độ tuổi, cách sử dụng, nội dung tiếp xúc và nhiều yếu tố khác. Chẳng hạn, cảnh báo của U.S. Surgeon General về thanh thiếu niên nhấn mạnh rằng bằng chứng hiện có vừa cho thấy lợi ích tiềm năng vừa có những rủi ro đáng lưu ý; đặc biệt, nội dung trên mạng có thể liên quan đến so sánh xã hội, hình ảnh cơ thể và lòng tự trọng ở một số nhóm trẻ.

Tôi nghĩ điểm đáng suy ngẫm không phải là “mạng xã hội tốt hay xấu”.

Mà là:

Khi mọi thứ đều có số đo, liệu chúng ta có bắt đầu nhầm số đo với giá trị không?

Một bài viết có ít lượt thích không có nghĩa suy nghĩ trong đó vô nghĩa.

Một người ít người theo dõi không có nghĩa đời sống của họ ít giá trị hơn.

Một bức ảnh không được chú ý không khiến khoảnh khắc trong ảnh trở nên kém thật.

Nhưng lý trí hiểu điều ấy không có nghĩa cảm xúc luôn làm theo.

Tâm lý so sánh bắt đầu từ một sự bất cân xứng

Khi nhìn vào chính mình, ta thấy cả hậu trường.

Ta biết mình đã thất bại ở đâu.

Biết mình đang lo gì.

Biết tài khoản ngân hàng còn bao nhiêu.

Biết cuộc hôn nhân có những ngày im lặng thế nào.

Biết cơ thể mình có những phần mình chưa hài lòng.

Biết những giấc mơ chưa thực hiện.

Nhưng khi nhìn người khác, đặc biệt qua không gian số, ta thường chỉ thấy phần được lựa chọn để xuất hiện.

Đó là một phép so sánh rất bất cân xứng:

toàn bộ đời mình với một lát cắt đời người khác.

Không lạ nếu ta thua trong một cuộc thi được thiết kế như vậy.

Tôi không nghĩ giải pháp là không bao giờ so sánh. So sánh đôi khi cung cấp thông tin, tạo động lực hoặc giúp ta hiểu mình muốn gì.

Nhưng cần nhận ra khi nào một phép so sánh đang cung cấp dữ liệu, và khi nào nó đang âm thầm định nghĩa giá trị của ta.

Có một sự khác biệt giữa phản hồi và phán quyết

Tôi nghĩ đây là điều rất đáng phân biệt.

Phản hồi nói:

“Việc này có thể làm tốt hơn.”

Phán quyết nói:

“Bạn không đủ tốt.”

Phản hồi nói:

“Người này không chọn bạn.”

Phán quyết nói:

“Không ai có thể yêu bạn.”

Phản hồi nói:

“Dự án này thất bại.”

Phán quyết nói:

“Bạn là một người thất bại.”

Cuộc sống liên tục cung cấp phản hồi.

Không phải mọi người sẽ thích ta.

Không phải công việc nào cũng thành công.

Không phải ý tưởng nào cũng được đón nhận.

Không phải mối quan hệ nào cũng tồn tại.

Nếu biến tất cả phản hồi thành phán quyết về giá trị bản thân, đời sống trở nên vô cùng mong manh.

Một lời từ chối không còn là một sự kiện.

Nó trở thành định nghĩa về con người.

Tự công nhận mình không có nghĩa là luôn cho rằng mình đúng

Có một hiểu lầm khác tôi thường thấy.

Khi nói “đừng phụ thuộc vào sự công nhận bên ngoài”, người ta dễ đi sang cực còn lại:

“Tôi không cần ai.”

“Tôi không quan tâm ai nghĩ gì.”

“Tôi chỉ cần tin mình.”

Nhưng tôi không nghĩ trưởng thành là dựng một bức tường quanh bản thân.

Ta vẫn cần lắng nghe.

Vẫn có thể sai.

Vẫn nên nhận phê bình.

Vẫn cần những mối quan hệ đủ chân thật để nói điều ta không muốn nghe.

Tự công nhận bản thân không phải là tự tuyên bố mình hoàn hảo.

Nó có thể đơn giản là khả năng nói:

“Tôi biết việc này quan trọng với tôi, ngay cả khi chưa ai vỗ tay.”

“Tôi biết mình đã cố gắng, dù kết quả chưa như mong muốn.”

“Tôi có thể tiếp nhận lời từ chối mà không biến nó thành bằng chứng rằng mình vô giá trị.”

“Tôi có thể nghe ý kiến của người khác mà không giao toàn bộ quyền định nghĩa bản thân cho họ.”

Đó không phải sự kiêu ngạo.

Theo tôi, đó là một dạng tự chủ.

Nếu không có ai nhìn thấy, điều đó còn đáng làm không?

Đây là câu hỏi tôi thích dùng để kiểm tra chính mình.

Nếu không thể đăng lên mạng, tôi còn muốn đi chuyến đi này không?

Nếu không ai biết, tôi còn muốn đọc cuốn sách đó không?

Nếu không ai khen, tôi còn muốn chăm sóc cơ thể không?

Nếu không mang lại địa vị, tôi còn muốn làm công việc này không?

Nếu không có ai ghen tị, tôi còn muốn sở hữu món đồ ấy không?

Không phải câu trả lời lúc nào cũng phải là “có”.

Chúng ta là những sinh vật xã hội. Một phần niềm vui thực sự đến từ việc chia sẻ với người khác.

Nhưng những câu hỏi ấy có thể hé lộ một điều:

bao nhiêu phần trong lựa chọn của ta đến từ ham muốn thật, và bao nhiêu phần đến từ mong muốn được nhìn nhận theo một cách nào đó?

Đó là một ranh giới rất tinh tế.

Có lẽ chúng ta không cần ngừng muốn được công nhận

Tôi không muốn sống trong một thế giới nơi con người giả vờ rằng lời khen không có ý nghĩa.

Được yêu thương có ý nghĩa.

Được nhìn thấy có ý nghĩa.

Được công nhận có ý nghĩa.

Một đứa trẻ cần được khích lệ.

Một người trưởng thành cũng vậy.

Một câu cảm ơn có thể cứu một ngày rất mệt.

Một lời ghi nhận đúng lúc có thể ở lại với ai đó nhiều năm.

Vì thế, tôi không cho rằng mục tiêu là trở nên hoàn toàn miễn nhiễm trước ánh mắt của người khác.

Có lẽ mục tiêu chỉ là không đặt toàn bộ bản thân vào đó.

Kết bài

Ta có thể vui khi được khen mà không cần sống để được khen.

Có thể buồn khi bị từ chối mà không xem mình là người không đáng được lựa chọn.

Có thể lắng nghe thế giới mà vẫn giữ một nơi bên trong để tự quyết định điều gì thật sự quan trọng.

Tôi nghĩ sự công nhận đẹp nhất khi nó là một món quà, không phải nguồn dưỡng khí duy nhất.

Bởi nếu giá trị của ta chỉ tồn tại khi có một người khác xác nhận, thì mỗi khi ánh mắt ấy quay đi, ta cũng biến mất theo.

Và có lẽ trưởng thành là lúc ta vẫn thích được nhìn thấy — nhưng không còn cần cả thế giới nhìn mình mới biết rằng mình đang tồn tại.

Tác giả: Trúc Ly Lily