Chăm sóc cơ thể có phải là một phần của chăm sóc đời sống bên trong?

Có một thời gian, chúng ta thường nói về cơ thể và tinh thần như hai căn phòng riêng biệt.

Một bên là ăn uống, ngủ nghỉ, vận động, làn da, mái tóc, sức khỏe.

Một bên là cảm xúc, suy nghĩ, sự bình an, những câu hỏi về ý nghĩa và cách ta nhìn cuộc đời.

Nhưng khi sống đủ lâu trong chính cơ thể mình, tôi thấy ranh giới ấy không rõ như vậy.

Một đêm thiếu ngủ có thể khiến thế giới hôm sau trở nên khó chịu hơn.

Một thời gian quá bận rộn có thể khiến ta ăn vội, ngủ muộn, ngừng vận động và dần cảm thấy mình đang sống trong một cơ thể chỉ được dùng để hoàn thành công việc.

Ngược lại, một bữa ăn tử tế, một giấc ngủ đủ hay một buổi đi bộ đôi khi không giải quyết được vấn đề cuộc đời — nhưng giúp ta có trạng thái tốt hơn để đối diện với vấn đề ấy.

Vậy chăm sóc bản thân bắt đầu từ tâm trí, hay từ cơ thể?

Có lẽ câu hỏi ấy vốn đã chia đôi một thứ không hoàn toàn tách rời.

Cơ thể không chỉ là thứ chúng ta nhìn thấy trong gương

Khi nhắc đến chăm sóc cơ thể, người ta rất dễ nghĩ tới ngoại hình.

Da đẹp hơn.

Dáng cân đối hơn.

Tóc khỏe hơn.

Trông trẻ hơn.

Không có gì sai khi muốn mình đẹp. Mong muốn thẩm mỹ là một phần rất thật của đời sống con người.

Nhưng nếu chỉ nhìn cơ thể qua vẻ ngoài, ta đang bỏ quên phần lớn công việc mà nó âm thầm làm mỗi ngày.

Cơ thể thở trong lúc ta ngủ.

Tim tiếp tục đập khi ta không hề nghĩ đến nó.

Chân đưa ta đi qua hàng nghìn bước.

Mắt đọc.

Tay làm việc.

Hệ thần kinh phản ứng với những gì xảy ra.

Cơ thể không chỉ là thứ để được nhìn.

Đó là nơi toàn bộ trải nghiệm sống của ta diễn ra.

Tôi nghĩ cách nhìn này thay đổi rất nhiều ý nghĩa của việc chăm sóc mình.

Chăm sóc không nhất thiết phải bắt đầu từ yêu

Chúng ta thường được khuyên:

“Hãy yêu cơ thể mình.”

Đó là một lời khuyên đẹp, nhưng không phải ai cũng làm được ngay.

Một người có thể đang không hài lòng với ngoại hình.

Có thể vừa trải qua bệnh tật.

Có thể thấy cơ thể thay đổi vì tuổi tác.

Có thể từng có mối quan hệ khó khăn với thức ăn, cân nặng hoặc hình ảnh của chính mình.

Yêu cơ thể đôi khi là một đích đến quá xa.

Nhưng có một bước gần hơn:

đối xử tử tế với nó.

Ta không cần yêu mọi phần của mình mới có thể ngủ đủ hơn.

Không cần tự tin tuyệt đối mới có thể ăn một bữa đàng hoàng.

Không cần thấy mình đẹp mới có thể vận động.

Không cần thích mọi thay đổi do tuổi tác mới có thể chăm sóc làn da.

Theo tôi, đôi khi hành động chăm sóc có thể đến trước cảm xúc yêu thương.

Ta đối xử tử tế trước.

Rồi mối quan hệ với cơ thể có thể thay đổi sau.

Giấc ngủ không phải phần thừa của một ngày

Một điều rất quen thuộc trong đời sống hiện đại là chúng ta thường lấy thời gian ngủ để trả cho những việc chưa hoàn thành.

Làm thêm một chút.

Xem thêm một tập phim.

Lướt thêm vài phút.

Trả lời thêm vài tin nhắn.

Ngày dường như có thể kéo dài bằng cách cắt vào ban đêm.

Nhưng cơ thể không thật sự quên món nợ đó.

Tôi không muốn biến một bài suy tưởng thành hướng dẫn y khoa, bởi nhu cầu ngủ và vấn đề sức khỏe của mỗi người có thể khác nhau. Điều quan trọng ở đây là một nguyên tắc đơn giản: sức khỏe thể chất và tinh thần không tồn tại trong những chiếc hộp hoàn toàn riêng biệt. WHO mô tả sức khỏe tâm thần như một trạng thái chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố cá nhân, gia đình, cộng đồng và cấu trúc; đây không phải một hệ thống có thể quy về một thói quen duy nhất.

Vì vậy, ngủ tốt không phải “phương thuốc” cho mọi nỗi buồn.

Nhưng xem giấc ngủ là thứ có thể hy sinh mãi mãi cũng không phải một cách bền vững để đối xử với chính mình.

Vận động không nhất thiết là hình phạt dành cho cơ thể

Có người lớn lên với ý niệm rằng tập luyện là cách “đốt” những gì đã ăn.

Ăn nhiều thì phải tập nhiều.

Tăng cân thì phải tập.

Muốn đẹp thì phải chịu đau.

Tôi thích một cách nhìn khác hơn:

vận động vì cơ thể được sinh ra để chuyển động.

Đi bộ.

Đạp xe.

Làm vườn.

Bơi.

Khiêu vũ.

Tập thể thao.

Thậm chí những hoạt động thường ngày cũng là vận động.

WHO cho biết hoạt động thể chất thường xuyên mang lại lợi ích rõ ràng cho sức khỏe thể chất và tinh thần, bao gồm hỗ trợ sức khỏe tim mạch, giảm nguy cơ một số bệnh không lây nhiễm và cải thiện sức khỏe tinh thần, chất lượng sống và cảm nhận hạnh phúc.

Nhưng điều tôi quan tâm ở đây không chỉ là thống kê sức khỏe.

Đó là thái độ.

Ta vận động vì ghét cơ thể hiện tại?

Hay vì muốn cơ thể này tiếp tục đưa ta đi xa hơn trong cuộc đời?

Cùng một hành động nhưng hai mối quan hệ bên trong rất khác nhau.

Ăn uống cũng là một cuộc đối thoại với cơ thể

Thức ăn vừa đơn giản vừa phức tạp.

Nó là dinh dưỡng.

Nhưng cũng là văn hóa.

Ký ức.

Gia đình.

Niềm vui.

Tôn giáo.

Lựa chọn đạo đức.

Kinh tế.

Thói quen.

Đôi khi là sự an ủi.

Vì vậy, tôi không thích cách biến ăn uống thành một bảng đạo đức trong đó món này “tốt”, món kia “xấu”, người ăn thế này “kỷ luật”, người ăn thế kia “thiếu ý chí”.

Ngay cả khi lựa chọn một chế độ ăn chay hay một cách ăn lành mạnh hơn, theo tôi, điều đáng quan tâm không chỉ là nhãn gọi.

Mà là khả năng hiểu mình đang ăn gì, vì sao mình chọn nó và cơ thể mình phản ứng thế nào.

Một lựa chọn có ý thức thường bền hơn một lựa chọn được xây trên cảm giác tội lỗi.

Chăm sóc vẻ ngoài có phải là nông cạn?

Tôi nghĩ câu trả lời là: không nhất thiết.

Thoa kem dưỡng da không khiến một người nông cạn.

Trang điểm không khiến một người nông cạn.

Muốn tóc đẹp, quần áo đẹp hay cơ thể khỏe mạnh cũng vậy.

Vấn đề không nằm ở chiếc lọ mỹ phẩm hay chiếc gương.

Nó nằm trong mối quan hệ chúng ta tạo ra với chúng.

Nếu mỗi lần nhìn gương là một phiên tòa, việc làm đẹp có thể trở thành cuộc chạy trốn không có điểm cuối.

Nếu một sản phẩm được dùng với suy nghĩ “Tôi phải sửa mình để đủ giá trị”, việc chăm sóc có thể biến thành sự trừng phạt được bọc trong bao bì đẹp.

Nhưng nếu nó là một nghi thức nhỏ để chăm sóc, tận hưởng, biểu đạt thẩm mỹ hay đơn giản là cảm thấy dễ chịu trong cơ thể của mình, ý nghĩa lại khác.

Tôi không nghĩ vẻ đẹp và chiều sâu phải đối lập.

Một người có thể suy tưởng về ý nghĩa cuộc đời và vẫn thích một thỏi son đẹp.

Có thể quan tâm đến tâm thức và vẫn chăm sóc làn da.

Có thể tìm kiếm sự bình an nhưng vẫn thích ăn ngon và mặc đẹp.

Thân Tâm Trí không cần phải cạnh tranh để xem phần nào “cao quý” hơn.

Cơ thể đôi khi nói điều mà tâm trí cố bỏ qua

Có những giai đoạn ta nói:

“Tôi vẫn ổn.”

Nhưng ta liên tục thức khuya.

Ăn uống thất thường.

Ngừng vận động.

Căng người trước mỗi thông báo công việc.

Không còn muốn ra ngoài.

Ở đây cần một ranh giới rất rõ: những dấu hiệu như vậy có thể có rất nhiều nguyên nhân và không nên tự dùng chúng để chẩn đoán một vấn đề sức khỏe tâm thần hay thể chất. Nếu triệu chứng kéo dài, nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng tới sinh hoạt, việc tìm tư vấn chuyên môn là hợp lý.

Nhưng ở mức đời sống thường ngày, cơ thể vẫn có thể trở thành một nơi để quan sát.

Không phải để kết luận.

Mà để hỏi.

Mình đã nghỉ đủ chưa?

Mình có đang sống quá nhanh không?

Mình có đang ăn chỉ vì tiện không?

Mình có dành cả ngày ngồi trước màn hình không?

Mình có đang yêu cầu cơ thể phục vụ một lịch sống mà mình biết là không thể kéo dài mãi không?

Đôi khi câu hỏi chăm sóc bản thân không phải:

“Tôi cần mua thêm gì?”

Mà là:

“Tôi cần ngừng làm điều gì với mình?”

Chăm sóc cơ thể không bảo đảm một đời sống bình an

Điều này cần nói rõ.

Một người có thể ngủ đúng giờ, tập luyện đều, ăn uống rất có ý thức và vẫn trải qua mất mát, lo âu, xung đột hoặc những vấn đề sức khỏe tâm thần.

Không có một “routine” hoàn hảo nào bảo vệ chúng ta khỏi mọi khó khăn của đời sống.

Tương tự, người đang gặp khó khăn cũng không nên bị quy trách nhiệm rằng họ chỉ cần “ăn tốt, ngủ tốt và tập thể dục” là mọi chuyện sẽ ổn.

Sức khỏe tinh thần phức tạp hơn nhiều. WHO nhấn mạnh rằng nhiều yếu tố cá nhân, xã hội và cấu trúc có thể cùng bảo vệ hoặc làm suy yếu sức khỏe tâm thần.

Vì thế, tôi không xem lối sống cân bằng như một công thức chữa mọi vấn đề.

Tôi xem nó như một cách tạo nền.

Nền không phải toàn bộ ngôi nhà.

Nhưng một ngôi nhà thường dễ đứng hơn khi nền của nó được chăm sóc.

Có lẽ cơ thể là nơi gần nhất để bắt đầu

Có những câu hỏi lớn của cuộc đời rất khó.

Tôi nên sống thế nào?

Điều gì làm tôi hạnh phúc?

Tôi thực sự muốn gì?

Thành công có ý nghĩa gì?

Tôi có đang đi đúng hướng?

Không phải lúc nào ta cũng tìm được câu trả lời.

Nhưng trong một ngày nhiều bất định, có vài điều nhỏ hơn mà ta có thể làm.

Uống nước.

Ăn một bữa đàng hoàng.

Đứng dậy sau nhiều giờ ngồi.

Đi bộ một đoạn.

Tắt màn hình và ngủ.

Tắm.

Chăm sóc da.

Thở chậm lại.

Không hành động nào trong số đó tự biến ta thành một con người giác ngộ.

Nhưng chúng gửi đi một thông điệp rất đơn giản:

Cơ thể này không chỉ là công cụ để tôi sử dụng. Nó cũng là một phần của tôi cần được chăm sóc.

Kết bài

Tôi không nghĩ đời sống bên trong chỉ nằm trong suy nghĩ.

Ta trải nghiệm niềm vui bằng một cơ thể.

Ta trải nghiệm đau buồn bằng một cơ thể.

Ta yêu, làm việc, già đi, chạm vào người khác, nghe âm nhạc, nếm thức ăn và nhìn thế giới thông qua một cơ thể.

Vì vậy, chăm sóc bản thân có lẽ không nên chỉ là sửa những suy nghĩ trong đầu.

Đôi khi nó bắt đầu bằng việc nhìn lại cách ta đang đối xử với nơi đã mang mình đi qua toàn bộ cuộc đời.

Không phải vì một cơ thể khỏe mạnh sẽ giải quyết mọi vấn đề.

Không phải vì vẻ ngoài quyết định giá trị.

Mà vì rất khó nói rằng ta trân trọng cuộc sống của mình trong khi liên tục đối xử với chính cơ thể đang sống cuộc đời ấy như một thứ có thể bị bỏ quên.

Tác giả: Trúc Ly Lily