Bình an là không còn sóng gió, hay là cách ta đi qua sóng gió?

Có một hình dung rất đẹp về bình an: một buổi sáng yên tĩnh, không có tin xấu, không có tranh cãi, không có áp lực công việc, không có những khoản phải lo, không có người khiến ta tổn thương, không có điều gì bất ngờ xảy đến.

Nếu cuộc đời luôn như thế, có lẽ bình an không phải điều quá khó.

Nhưng cuộc đời hiếm khi giữ nguyên mặt nước.

Một ngày mọi thứ đang ổn, ngày hôm sau một vấn đề xuất hiện. Công việc thay đổi. Một mối quan hệ rạn nứt. Một người thân gặp chuyện. Một kế hoạch không diễn ra như mong muốn. Cơ thể bắt đầu mệt. Tiền bạc trở thành áp lực. Một lời nói vô tình chạm vào điều ta tưởng mình đã quên. Có những biến cố đến từ quyết định của chính ta, cũng có những biến cố chẳng hỏi ý kiến ai trước khi xuất hiện.

Nếu bình an chỉ tồn tại khi cuộc đời không còn sóng gió, có lẽ con người sẽ phải dành phần lớn đời mình để chờ một trạng thái rất hiếm khi kéo dài.

Vì vậy, tôi thường nghĩ đến một câu hỏi khác:

Bình an là khi sóng gió biến mất, hay là khi bên trong ta hình thành một cách khác để đi qua sóng gió?

Bình an không nhất thiết là một cuộc đời thuận lợi

Có những giai đoạn ta cảm thấy bình an đơn giản vì mọi thứ đang diễn ra tương đối tốt.

Công việc ổn định. Các mối quan hệ không có vấn đề lớn. Sức khỏe bình thường. Những dự định vẫn đi đúng hướng.

Trạng thái ấy đáng quý. Không cần phải tạo khó khăn để chứng minh mình trưởng thành.

Nhưng sự yên ổn của hoàn cảnh và bình an nội tâm có lẽ không hoàn toàn là một.

Bởi nếu toàn bộ sự bình an của ta phụ thuộc vào việc mọi thứ phải diễn ra đúng ý, chỉ cần một yếu tố thay đổi, trạng thái bên trong cũng có thể sụp xuống theo.

Ta bình an khi người khác cư xử như mình mong đợi.

Ta bình an khi kế hoạch không gặp trở ngại.

Ta bình an khi cơ thể khỏe mạnh.

Ta bình an khi tương lai có vẻ chắc chắn.

Nhưng nếu tất cả những điều kiện ấy phải cùng tồn tại, bình an trở thành một căn phòng có quá nhiều ổ khóa, trong khi chìa khóa lại nằm rải rác trong tay người khác và trong những hoàn cảnh ta không kiểm soát được.

Có lẽ vì thế, bình an không thể chỉ được xây trên một cuộc đời thuận lợi.

Né tránh khó khăn có thể trông rất giống bình an

Có những lúc ta tưởng mình đã bình thản, nhưng thực ra chỉ đang tránh nhìn vào điều khiến mình bất an.

Không đọc một tin nhắn vì sợ nội dung của nó.

Không nói về một vấn đề trong mối quan hệ vì sợ tranh cãi.

Không kiểm tra tình hình tài chính vì biết có điều cần giải quyết.

Không thừa nhận mình đang buồn vì muốn duy trì hình ảnh rằng mọi thứ vẫn ổn.

Bề mặt có thể rất yên.

Nhưng điều chưa được đối diện vẫn tồn tại.

Né tránh đôi khi cần thiết trong thời gian ngắn. Không phải vấn đề nào cũng phải giải quyết ngay lập tức. Con người có quyền tạm dừng khi chưa đủ sức đối diện.

Nhưng một khoảng nghỉ và một cách sống dựa trên né tránh là hai điều khác nhau.

Nếu sự bình yên chỉ tồn tại bằng cách không chạm vào bất cứ điều gì có thể làm ta khó chịu, thế giới của ta sẽ ngày càng nhỏ lại.

Ta phải tránh một người.

Tránh một chủ đề.

Tránh một ký ức.

Tránh một nơi.

Tránh một quyết định.

Rồi cuối cùng, để bảo vệ sự “bình an”, ta phải dành rất nhiều năng lượng để kiểm soát mọi thứ có khả năng phá vỡ nó.

Đến lúc ấy, bình an lại trở thành một dạng căng thẳng khác.

Buồn không có nghĩa là mất bình an

Một cách hiểu khác cũng đáng được xem xét: ta thường đặt bình an đối lập với những cảm xúc khó chịu.

Nếu đang buồn, ta nghĩ mình chưa bình an.

Nếu đang lo, ta nghĩ mình đã đánh mất cân bằng.

Nếu tức giận, thất vọng hay hoang mang, ta muốn nhanh chóng quay trở lại một trạng thái nhẹ nhàng hơn.

Nhưng đời sống cảm xúc không đơn giản như một căn phòng mà ta có thể chỉ giữ lại những vị khách dễ chịu.

Nỗi buồn có lý do của nó.

Lo lắng đôi khi báo cho ta biết có điều cần chú ý.

Tức giận có thể xuất hiện khi một giới hạn bị xâm phạm.

Sợ hãi có thể là phản ứng trước nguy hiểm hoặc bất định.

Những cảm xúc ấy có thể trở nên quá mức, kéo dài hoặc gây khó khăn cho đời sống. Nhưng sự tồn tại của chúng tự thân không chứng minh rằng một con người đã thất bại trong việc sống bình an.

Có thể một người vẫn buồn mà không hoàn toàn chìm trong nỗi buồn.

Vẫn lo nhưng không để mọi quyết định bị nỗi lo điều khiển.

Vẫn giận nhưng biết rằng cơn giận không cho mình quyền làm tổn thương người khác.

Vẫn sợ nhưng có thể phân biệt giữa điều mình cảm thấy và điều mình sẽ làm tiếp theo.

Nếu vậy, cân bằng cảm xúc không nhất thiết có nghĩa giữ mọi cảm xúc ở trạng thái dễ chịu.

Có khi nó chỉ là khả năng để cảm xúc tồn tại mà không trao toàn bộ tay lái cho chúng.

Cảm xúc là một phần của ta, nhưng không phải toàn bộ ta

Khi một cảm xúc đủ mạnh xuất hiện, nó có thể chiếm gần như toàn bộ không gian nhận thức.

Trong cơn giận, ta dễ nhìn mọi thứ qua cơn giận.

Trong nỗi sợ, tương lai có thể chỉ còn những kịch bản xấu.

Trong tổn thương, một lời nói nhỏ cũng có thể được nghe bằng toàn bộ ký ức của những lần từng bị tổn thương trước đó.

Lúc ấy, cảm xúc không chỉ là điều ta đang trải qua. Nó gần như trở thành thế giới mà ta đang sống bên trong.

Có lẽ một phần của sống tỉnh thức nằm ở khoảng cách rất nhỏ giữa hai câu:

“Tôi đang buồn.”

và

“Cuộc đời tôi chỉ còn nỗi buồn này.”

Giữa:

“Tôi đang sợ.”

và

“Điều tôi sợ chắc chắn sẽ xảy ra.”

Giữa:

“Tôi đang tức giận.”

và

“Bất cứ điều gì cơn giận bảo tôi làm đều đúng.”

Khoảng cách ấy đôi khi chỉ tồn tại trong vài giây.

Nhưng vài giây có thể đủ để một người không gửi đi một tin nhắn mà ngày mai phải hối tiếc. Đủ để không đưa ra quyết định lớn trong một trạng thái nhất thời. Đủ để nhận ra cảm xúc đang nói rất to nhưng nó không phải tiếng nói duy nhất bên trong mình.

Bình an, nếu nhìn theo cách ấy, không phải sự vắng mặt của cảm xúc.

Nó có thể là khả năng không hoàn toàn trở thành cảm xúc đang đi qua mình.

Có những cơn sóng cần được giải quyết, không chỉ được quan sát

Tuy vậy, nói về bình an cũng có một nguy cơ khác: biến mọi vấn đề thực tế thành vấn đề của thái độ.

Nếu công việc đang gây tổn hại nghiêm trọng, không phải lúc nào giải pháp cũng là học cách bình thản hơn.

Nếu một mối quan hệ liên tục vượt qua những giới hạn của ta, việc chấp nhận cảm xúc không nhất thiết đủ.

Nếu có một khoản nợ cần giải quyết, một cuộc trò chuyện cần diễn ra hay một quyết định đã bị trì hoãn quá lâu, sự tĩnh lặng bên trong không thể thay thế hành động bên ngoài.

Có những cơn sóng phải học cách đi qua.

Nhưng cũng có những cơn sóng buộc ta phải đổi hướng con thuyền.

Điều này khiến tôi dè dặt với những cách nói về bình an như thể chỉ cần thay đổi suy nghĩ thì mọi hoàn cảnh đều có thể trở nên nhẹ nhàng.

Con người không sống chỉ trong tâm trí.

Chúng ta sống trong cơ thể, gia đình, công việc, quan hệ, nghĩa vụ và những điều kiện vật chất rất thật.

Một người có thể cần thay đổi cách nhìn.

Nhưng cũng có lúc họ cần nghỉ ngơi, nói không, rời khỏi một hoàn cảnh, yêu cầu giúp đỡ, giải quyết một vấn đề hoặc chấp nhận rằng có thứ thực sự cần được thay đổi.

Bình an nội tâm không nên trở thành lý do để chịu đựng vô hạn những điều có thể và cần được giải quyết.

Bình an cũng không phải một thành tích

Có lẽ một trong những điều kỳ lạ của thời đại này là ngay cả bình an cũng có thể trở thành một mục tiêu khiến con người áp lực.

Ta muốn mình điềm tĩnh hơn.

Tỉnh thức hơn.

Ít phản ứng hơn.

Không bị tác động bởi lời người khác.

Không suy nghĩ quá nhiều.

Không tức giận.

Không buồn lâu.

Và rồi khi một ngày ta mất bình tĩnh, lo âu hoặc suy sụp, một lớp phán xét khác xuất hiện:

Đáng lẽ mình phải bình an hơn.

Khi đó, con người không chỉ đang trải qua một cảm xúc khó khăn.

Họ còn thất vọng vì mình đã có cảm xúc đó.

Một nỗi buồn trở thành hai nỗi buồn.

Một cơn lo trở thành cả sự lo lắng về việc tại sao mình vẫn còn lo.

Nếu bình an trở thành một tiêu chuẩn mới để chứng minh rằng mình đã trưởng thành hoặc “chữa lành”, có lẽ ta chỉ thay một áp lực bằng một áp lực khác.

Con người không cần lúc nào cũng thanh thản để chứng minh rằng mình hiểu cuộc sống.

Có những ngày ta vẫn sẽ mất cân bằng.

Có những chuyện ta tưởng đã vượt qua nhưng khi gặp lại vẫn đau.

Có những giai đoạn khả năng chịu đựng của ta thấp hơn bình thường.

Không nhất thiết mọi lần chao đảo đều là bước lùi.

Đôi khi đó chỉ là bằng chứng rằng ta vẫn là một con người đang sống trong một thế giới có khả năng chạm vào mình.

Bình an có thể thay đổi theo từng giai đoạn của cuộc đời

Có thời điểm, bình an là được ở một mình.

Có thời điểm, bình an lại là biết mình không phải ở một mình.

Có người tìm thấy sự yên ổn trong nhịp sống chậm. Người khác cảm thấy bình an khi được làm công việc mình yêu dù cuộc sống rất bận rộn.

Ở tuổi này, bình an có thể là tự do.

Ở một tuổi khác, nó có thể là sự ổn định.

Sau một mất mát, bình an đôi khi chỉ là có một ngày nỗi đau không chiếm trọn mọi giờ.

Sau một thời gian hỗn loạn, bình an có thể đơn giản là ngủ được một giấc dài.

Không nhất thiết phải có một định nghĩa duy nhất.

Và có lẽ cũng không nên biến bình an thành một hình ảnh cố định: một người luôn mỉm cười, nói chậm, không tức giận, không tranh luận và dường như chẳng có điều gì đủ sức làm họ xáo trộn.

Một con người bình an vẫn có thể quyết liệt.

Vẫn có thể bất đồng.

Vẫn có thể bảo vệ giới hạn.

Vẫn có thể khóc.

Vẫn có thể trải qua những ngày rất tệ.

Điều khác biệt có thể không nằm ở việc sóng có xuất hiện hay không.

Mà ở mối quan hệ giữa họ với những con sóng ấy.

Không phải cơn sóng nào cũng cần chiến thắng

Khi gặp khó khăn, con người thường muốn nhanh chóng đưa mọi thứ trở lại trạng thái cũ.

Nhưng không phải biến cố nào cũng cho phép điều đó.

Có những mất mát không thể đảo ngược.

Có những mối quan hệ kết thúc.

Có những giai đoạn cuộc đời thực sự đã đi qua.

Có những câu hỏi không có đáp án khiến ta hoàn toàn hài lòng.

Trong những trường hợp ấy, “vượt qua” đôi khi cũng là một từ quá đơn giản.

Ta có thể không vượt qua theo nghĩa bỏ lại tất cả phía sau.

Ta chỉ học cách mang một phần của điều đã xảy ra đi tiếp mà nó không còn chiếm toàn bộ cuộc đời.

Có lẽ bình an trong những lúc như vậy không phải chiến thắng trước sóng gió.

Nó là sự thay đổi trong cách ta đứng trước điều không thể thay đổi.

Không phủ nhận.

Không tô đẹp.

Không bắt mình phải biết ơn một điều đã làm mình đau.

Chỉ dần nhận ra rằng một biến cố có thể thuộc về câu chuyện của mình mà không nhất thiết phải trở thành toàn bộ câu chuyện.

Một mặt nước hoàn toàn phẳng có thể không phải mục tiêu

Tôi không biết liệu có tồn tại một trạng thái bình an bền vững mà từ đó con người không còn bị cuộc đời làm xáo trộn hay không.

Và tôi cũng không chắc mình muốn lấy trạng thái ấy làm tiêu chuẩn.

Bởi nếu sống đủ lâu, ta sẽ yêu thương. Mà đã yêu thương thì có khả năng mất mát.

Ta sẽ hy vọng. Mà đã hy vọng thì có khả năng thất vọng.

Ta sẽ lựa chọn. Mà đã lựa chọn thì có khả năng sai.

Ta sẽ gắn bó với con người, công việc, nơi chốn và những dự định. Mà đã gắn bó thì thế giới luôn có một con đường để chạm vào ta.

Một cuộc đời hoàn toàn không có sóng có thể cũng là một cuộc đời không còn gì đủ quan trọng để tạo ra sóng.

Vì vậy, tôi không nghĩ sống tỉnh thức là trở thành một người không còn bị tác động.

Có lẽ nó gần với việc nhận ra điều gì đang xảy ra bên trong mình, không vội biến cảm xúc thành chân lý, không dùng bình an để trốn khỏi thực tế và cũng không dùng những ngày bất ổn để kết luận rằng mình đã thất bại.

Ta vẫn có thể buồn.

Vẫn có thể lo.

Vẫn có thể có những đêm không biết ngày mai sẽ thế nào.

Nhưng giữa cảm xúc và hành động, đôi khi xuất hiện một khoảng nhỏ để ta lựa chọn.

Giữa biến cố và cách ta đáp lại, đôi khi có thêm một chút không gian.

Giữa điều không thể kiểm soát và điều vẫn còn nằm trong tay, ta dần học được cách phân biệt.

Có lẽ bình an không phải một bờ biển nơi cuối cùng mọi con sóng đều biến mất.

Nó cũng không phải lời hứa rằng nếu hiểu đủ nhiều, ta sẽ không bao giờ đau nữa.

Có thể bình an chỉ là một năng lực âm thầm hơn:

Khi cuộc đời nổi sóng, ta vẫn còn nhận ra mình đang ở đâu, điều gì đang xảy ra bên trong, điều gì cần chấp nhận, điều gì cần thay đổi và bước tiếp theo nào vẫn thuộc về mình.

Nếu vậy, bình an không nằm ở một cuộc đời không còn sóng gió.

Nó nằm đâu đó trong cách một con người học cách đi qua chúng mà không đánh mất hoàn toàn chính mình.

Chuyên mục: Góc tỉnh thức

Tác giả: Trúc Ly Lily